More Website Templates @ TemplateMonster.com | Zerotheme.com

OGÓLNE SPOJRZENIE NA ŹRÓDŁA, ROZPOZNANIE I TERAPIĘ AGRESJI "DOMINACYJNEJ"

Karen L. Overall
To potencjalnie niebezpieczne zaburzenie zachowania ma swoje źródła w dążeniu do zdominowania otoczenia. Jeśli zrozumiemy jego naturę i zastosujemy odpowiednią terapię, wygrają na tym wszyscy, tak właściciele, jak ich zwierzęta. . Agresja "dominacyjna" jest jedną z najczęściej spotykanych form agresji u psów Objawia się powtarzającymi się, nietypowymi i nie pasującymi do sytuacji zachowaniami agresywnymi ukierunkowanymi na ludzi. Do zachowań tych zalicza się warczenie, kłapnięcia zębami i gryzienie. Ugryzienie zwykle nie jest poprzedzone ostrzeżeniem. Agresja "dominacyjna" występuje w bardzo różnych okolicznościach, które jednak łączy wspólna cecha: pies stara się przejąć kontrolę nad ludźmi. Typowe sytuacje, mogące sprowokować zachowanie agresywne, to:
- potrącenie śpiącego psa;
- karcące szarpnięcie za smycz;
- sięganie ponad głową psa przy przypinaniu smyczy;
- czesanie psa;
- wpatrywanie się w psa; o przytulanie psa;
- dotykanie i przytrzymywanie psa w okolicy twarzowej;
- przeprowadzanie ćwiczeń związanych z ograniczeniem swobody psa;
- stosowanie kar fizycznych.
Celem agresji może być jeden lub kilku członków rodziny, a w pewnych przypadkach jedynie osoby psu obce. Niektóre psy zachowują się agresywnie tylko wtedy, gdy w domu panuje zamieszanie wywołujące u nich niepokój. Poszczególni ludzie mogą być narażeni w różnym stopniu. Pewne psy reagują agresywnie na małe dzieci, ponieważ ich oczy znajdują się na tej samej wysokości co oczy psa, który odbiera spojrzenie dziecka jako groźbę. Osoba bardziej ustępliwa może częściej padać ofiarą zwierzęcia niż ktoś bardzo zdecydowany, ponieważ zdaje sobie ono sprawę, że łatwiej może na nią wpłynąć. Zdarza się też odwrotnie; pies wiedząc, że pewne osoby łatwo ustępują, zostawia je w spokoju, rzucając wyzwanie silniejszym członkom rodziny. Agresja "dominacyjna" ujawnia się najczęściej w momencie osiągnięcia przez psa dojrzałości społecznej, co następuje zwykle między 18 a 36 miesiącem życia. Choć większość przypadków tego zaburzenia dotyczy samców, występuje ono także u samic, zazwyczaj bardzo młodych (od 8 tygodni do 8 miesięcy). Agresja "dominacyjna" nie jest uwarunkowana hormonalnie, jednak może ją nasilić obecność androgenów, w tym testosteronu, lub brak estrogenów w okresie rozwoju płciowego i społecznego. Fakt, że wystąpienie objawów agresji "dominacyjnej" zbiega się zwykle z osiągnięciem dojrzałości społecznej wskazuje, że przyczyna problemu leży poza postępowaniem właścicieli.
Rozpoznanie
Rozważając rozpoznanie agresji "dominacyjnej" trzeba pamiętać, że określenie "dominacja" często jest błędnie używane. Termin ten odnosi się jedynie do indywidualnej zdolności do utrzymania lub regulowania dostępu do pewnych dóbr podczas bezpośredniej konfrontacji z innym osobnikiem. Psa, który jest po prostu pewny siebie lub natarczywy, nie można nazywać dominującym. Pies może być natarczywy lub pewny siebie nie będąc "dominacyjnie" agresywnym; może "kłócić się" z właścicielami i jednocześnie nie przejawiać agresji w wyżej opisanych sytuacjach. Pewność siebie i nieustępliwość to cechy osobowości. Wielu ludzi woli psy pewne siebie, ponieważ lepiej sprawdzają się w treningu posłuszeństwa, a także panuje opinia, że "mają dobry charakter". Ponieważ terminy dominacja i agresja "dominacyjna" często są nieprawidłowo używane, proszę właścicieli, aby starali się ich unikać i po prostu szczegółowo opisali zachowanie psa.
Dwie grupy psów agresywnych "dominacyjnie"
Ponieważ agresja "dominacyjna" występuje w kontekście społecznym, jest ona prawdopodobnie, jak i inne formy agresji, zaburzeniem lękowym. Psy agresywne "dominacyjnie" można podzielić na dwie zasadnicze grupy: 1) te, które wiedzą, że mają kontrolę nad otoczeniem i mogą zmusić właścicieli do wypełniania ich rozkazów (mogą podporządkować sobie właścicieli), i 2) te, które niepewne swojego miejsca w grupie społecznej przez agresywne zachowanie usiłują ustalić swą pozycję (dowiedzieć się, czego się od nich oczekuje). W przeciwieństwie do powszechnego przekonania na temat agresji "dominacyjnej" psy należące do pierwszej grupy spotyka się rzadko. Większość przypadków należy do grupy drugiej. Reakcja właścicieli na agresywne zachowanie zwierzęcia dostarcza mu informacji o jego ograniczeniach społecznych i behawioralnych. Podobnie jest w przypadku destrukcyjnych i czasem agresywnych nastolatków z problemami dotyczącymi zachowania. Psy należące do tej kategorii wydają się mniej pewne swego miejsca w hierarchii. Ich wokalne i fizyczne reakcje na to, co postrzegają jako zagrożenie, są często ambiwalentne. Nie są one tak samo agresywne w stosunku do wszystkich ludzi, ponieważ ich reakcja zależy od konkretnej relacji społecznej Zgodnie z danymi uzyskanymi z kliniki behawioralnej szpitala weterynaryjnego Uniwersytetu Pensylwanii, większość psów z drugiej grupy przejawia zachowania mające na celu przyciągnięcie uwagi (Behavior Clinic, Veterinary Hospital, University of Pennsylvania: dane niepublikowane, 1999). Psy te są bardzo absorbujące i stale domagają się, aby im ustępować i poświęcać uwagę. Mają nienormalną chęć przewodzenia innym i często stawiają im wyzwania, aby określić swoją pozycję w środowisku społecznym. Psy z drugiej grupy doskonale reagują na leki przeciwlękowe (takie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny). Leki te ułatwiają prowadzenie terapii behawioralnej mającej na celu narzucenie zwierzęciu łagodnego, humanitarnego systemu reguł. Ponieważ zaburzenie występujące u tych psów ma tło lękowe, a one same prowokują konfrontacje, ucząc je właściwego zachowania nie można stosować kar fizycznych. Kary fizyczne eliminują element niepewności: przekonują psa, że osoba karząca faktycznie stanowi zagrożenie, i powodują nasilenie agresji. Bijąc lub kopiąc zwierzę człowiek staje się jego przeciwnikiem i ujawnia brak zrozumienia psiej agresji i lęku.
Rozpoznawanie subtelnych zachowań "dominacyjnie" agresywnych
Wiele napisano o tym, że psy postrzegają ludzi jako członków swojego stada. Takie ujęcie upraszcza sytuację. Bardziej prawdopodobne jest, że psy i ludzie mogą dobrze współżyć dzięki podobnym systemom społecznym. Psy żyją w szeroko rozumianych grupach rodzinnych, długo opiekują się potomstwem oraz posługują się głosowymi i niegłosowymi sposobami komunikacji. Co ważniejsze, system społeczny tak psów, jak ludzi opiera się na ustępowaniu, a nie na przemocy fizycznej i podporządkowywaniu. Wielu ludzi uważa, że psy stale walczą o swoją pozycję. Tymczasem badania nad wilkami i dzikimi psami dowodzą czegoś wprost przeciwnego: agresja i przemoc są zachowaniami wyjątkowymi. System reguł społecznych oparty jest na hierarchii, a na zajmowaną pozycję wpływają wiek i płeć oraz indywidualne zdolności. Ponieważ psy tworzą strukturę społeczną podobną do naszej, umiemy zrozumieć wiele sygnałów przez nie wysyłanych. To podobieństwo stwarza jednak również problemy, ponieważ ludzie zakładają, że psie komunikaty oznaczają dokładnie to samo, co ludzkie. Na przykład niektórzy właściciele uważają, że pies, który stawia im łapy na ramionach, chce ich "objąć". Tymczasem jest to wyzwanie. W komunikacji między psami naciskanie przednimi kończynami na drugiego osobnika ma jednoznacznie taki charakter. Głaszcząc rzucającego im wyzwanie psa z zaburzeniem behawioralnym ludzie nieumyślnie mu ustępują. W tym przypadku pieszczoty mogą pogorszyć zachowanie zwierzęcia. Wiele psów przejawia subtelne zachowania "dominacyjnie" agresywne mające na celu wpływanie na zachowanie ludzi. Na przykład pies kładzie się w drzwiach lub przed fotelem, aby właściciel musiał ominąć to miejsce, albo może przy każdej sposobności opierać łapę lub całe ciało o właściciela. Zachowania te trzeba odróżnić od zwykłej natarczywości czy prób zwrócenia na siebie uwagi. Na przykład, jeśli pies opiera się o właściciela tylko po to, aby zwrócić na siebie uwagę, właściciel może go fizycznie odepchnąć nie wywołując agresji. W przeciwieństwie do większości psów "dominacyjnie" agresywnych nie usztywni on ciała, lecz otworzy oczy i przemieści się za człowiekiem, aby dalej móc go dotykać. Psy szukające bliskości reagują zwykle na słowne polecenie odsunięcia się i rozpoczynają inne zachowania mające wywołać interakcję (takie jak przechylanie głowy, przekręcenie się na grzbiet, piszczenie, machanie ogonem, skierowanie rozluźnionych uszu do tyłu). Psy "dominacyjnie" agresywne mogą się usztywnić i "odpowiedzieć" warczeniem. Następnie warczenie może się pogłębić, a postawa ciała, wokalizacja i działanie (na przykład ugryzienie) mogą stać się bardziej grożące. W takich sytuacjach konieczne jest zachowanie ostrożności.
Terapia agresji "dominacyjnej" u psów
Celem terapii jest zmiana zachowania psa pozwalająca żyć z nim bezpiecznie i szczęśliwie. Na terapię składają się następujące elementy:
- unikanie wszystkich sytuacji, które mogą sprowokować psa (na przykład jeśli pies reaguje agresywnie, gdy się go obejmuje, nie należy go obejmować; jeśli pies reaguje agresywnie, kiedy śpi na łóżku, nie należy pozwalać mu tam wchodzić);
- bierna terapia behawioralna, która skłania psa do ustępowania właścicielom; gwarantuje ona również to, że niepożądane zachowania nie będą nagradzane (na przykład jeśli pies wpatruje się w człowieka, należy odejść; jeśli pies nie pozwala zapiąć smyczy lub założyć obroży i przewraca się na grzbiet przyciągając szyję i żuchwę do ciała, także należy go zostawić); chodzi tu o niedopuszczanie do walki o przywództwo i zmniejszenie reaktywności psa w konkretnych sytuacjach; do biernej modyfikacji behawioralnej należy również chwalenie i nagradzanie psa zawsze, kiedy zachowa się w sposób pożądany;
- czynna terapia behawioralna polegająca na odwrażliwianiu i przeciwwarunkowaniu prowadzącym do nauczenia psa nowego, mniej agresywnego sposobu reagowania w sytuacjach, które prowokują agresję;
- o stosowanie leków o działaniu przeciwlękowym, o ile są konieczne.

10 SYTUACJI, KTÓRYCH NALEŻY UNIKAĆ, GDY PIES PRZEJAWIA AGRESJĘ "DOMINACYJNĄ"
1. Jeżeli pies szczeka, warczy lub cię ignoruje, spróbuj przenieść jego uwagę na inny obiekt lub ćwiczenie, które dobrze zna. Jeśli to nie pomaga, odejdź od psa lub zamknij go w innym pokoju. "Wygnanie" i niezwracanie uwagi są najskuteczniejszymi sposobami karania psa, ponieważ uniemożliwiają mu panowanie nad sytuacją. Psy z agresją "dominacyjną" są zwykle niespokojne i szukają kontaktu z ludźmi, a także manipulują nimi dla nabrania pewności siebie. Uniemożliwienie im tego pozwala uniknąć niepożądanego zachowania.
2. Nie sięgaj gwałtownie do obroży psa ani nie dotykaj jego łap. Najpierw każ mu usiąść i pozostać. Następnie przypnij mu smycz lub jeszcze lepiej załóż kantarek Gentle Leader, który pozwala na bezpieczne panowanie nad zwierzęciem. Właściwie dopasowany i odpowiednio użyty kantarek pozwala delikatnie lecz skutecznie zamknąć psu jamę ustną do czasu, aż się uspokoi. Dzięki temu jesteś bezpieczny i przeciwdziałasz potęgowaniu się agresji. Jeżeli założenie kantarka Gentle Leader wzmaga agresję psa, oznacza to, że nie jest on jeszcze na to gotowy. W takim przypadku prowadzaj psa na smyczy przypiętej do zaciskającej się obroży i nigdy za nią nie szarp.
3. Nigdy nie przeszkadzaj psu śpiącemu lub odpoczywającemu pod drzwiami czy na łóżku. Nie przechodź także nad nim. Zawsze zawołaj go do siebie, każ mu usiąść i zostać na miejscu. Nie zrzucaj go z łóżka ani nie odpychaj, gdy zaczepia cię łapą. Zawsze mów psu, co ma zrobić, a zanim poświęcisz mu uwagę, każ mu przyjść do siebie, usiąść i czekać w tej pozycji.
4. Jeżeli pies drapie cię lub skacze na ciebie czy innych ludzi, nie odpychaj go lecz schowaj ręce i odwróć się od niego. Jeżeli sam usiądzie, pochwal go.
5. Jeżeli trzeba, wyprowadzaj psa w kantarku Gentle Leader. Wyjaśnij sąsiadom, że nie jest to kaganiec, lecz że pies jest w trakcie terapii.
6. Nie baw się z psem w agresywny sposób (energiczne klepanie, "zapasy"). Do zabawy zawsze wykorzystuj przedmioty. W "przeciąganie" możesz się bawić tylko przy użyciu miękkiej szmatki i pod warunkiem, że będziesz przestrzegał następujących reguł. Przed rozpoczęciem zabawy pies musi usiąść. Następnie poproś go, żeby wziął szmatkę; może to zrobić tylko na polecenie i na polecenie musi ją puścić. Nie "rzucaj" zwierzęciem uczepionym zabawki po całym pokoju. Za każdym razem ty musisz wygrać: pies ma usiąść i oddać przedmiot. Jeżeli nie udaje ci się spełnić powyższych warunków, nie dopuszczaj do zabaw w "przeciąganie".
7. Nigdy nie pozwalaj psu kłaść ~ się na łóżkach, zwłaszcza, jeśli reaguje agresywnie, gdy się mu przeszkodzi w odpoczynku. Jeżeli to konieczne, musi spać poza sypialnią. Ograniczy to ryzyko, że będąc senny i najmniej gotowy do przewidywania problemowych zachowań wykonasz nieumyślnie ruch, który pies odczyta jako zagrożenie.
8. Jeżeli pies jest agresywny podczas jedzenia, karm go w osobnym pomieszczeniu przy zamkniętych drzwiach. Jeśli masz dzieci, zamknij drzwi na klucz. Jeżeli dajesz psu resztki ze stołu, włóż je do miski. Nie pozwalaj mu żebrać podczas posiłków domowników, a zanim postawisz mu miskę, za każdym razem każ mu usiąść i czekać.
9. Nigdy nie karz psa fizycznie. Jeśli warczy lub się rzuca, powiedz mu spokojnie "nie" i postaraj się zmienić sytuację. Użyj słowa i tonu głosu, które zwierzę kojarzy z dezaprobatą dla swojego zachowania, ale nie z groźbą. Jeśli w przeszłości dużo na psa krzyczałeś, każdy twój okrzyk "nie" może prowokować agresję. Zaobserwuj, jakie postępowanie wywołuje najwłaściwszą reakcję. Możesz wyjść z trudnej sytuacji zostawiając psa samego lub wołając go do innego pokoju i każąc mu usiąść. Jeżeli ma założony kantarek Gentle Leader, powiedz "nie" i jednocześnie pociągnij za przywiązany sznurek, zamykając zwierzęciu usta, a następnie przeprowadź je szybko w inne miejsce. Jeżeli psa trzeba zabrać z pomieszczenia, aby przerwać konkretną sytuację, poczekaj aż się uspokoi, a następnie każ mu wykonać kilka ćwiczeń z "siad, zostań", kładąc nacisk na rozluźnienie. Jeżeli jest mocno pobudzony, unikaj go do momentu, aż się uspokoi.
10. Ostrzeż znajomych i sąsiadów, że każdy agresywny pies może być niebezpieczny. Gdy przychodzi ktoś w odwiedziny, zamykaj psa w osobnym pomieszczeniu. Jeżeli chcesz wyprowadzić go do gości, załóż mu kantarek Gentle Leader i poczekaj, aż wszyscy usiądą. Jeśli pies usiądzie lub się położy, pochwal go. Jeśli pies usiądzie lub się położy, pochwal go. Jednak jeżeli nie potrafi nosić kantarka i spokojnie chodzić wśród ludzi, nie wpuszczaj go między gości.

UNIKANIE I BIERNA TERAPIA BEHAWIORALNA W LECZENIU AGRESJI "DOMINACYJNEJ" U PSÓW
Karen L. Overall
Błędne koło zachowań agresywnych można przerwać unikając pewnych sytuacji i ucząc psa, że dla zdobycia uwagi człowieka musi mu ustąpić. Autorka wyjaśnia, dlaczego takie postępowanie jest skuteczne i podaje szczegółowe zalecenia dla właścicieli. Niniejszy artykuł omawia pierwsze kroki w leczeniu psa z agresją "dominacyjną". Polegają one na unikaniu sytuacji, w których pies zwykle reaguje agresywnie, oraz nauczeniu go, przy zastosowaniu technik biernej modyfikacji zachowania, ustępować właścicielowi. Kolejne kroki to: czynna terapia behawioralna oraz farmakoterapia, omówione w następnych artykułach.
Unikanie
Gotowość właściciela do leczenia psa z agresją "dominacyjną" zależy od stopnia ryzyka zranienia przez zwierzę oraz od możliwości przewidzenia jego agresywnego zachowania. Jeżeli właściciel sądzi, że reakcje psa są nieprzewidywalne, często decyduje o eutanazji. Z tego powodu trzeba przy pierwszej wizycie zebrać bardzo dokładny wywiad, pozwalający na ustalenie, w jakich sytuacjach pies reaguje agresywnie. Tych sytuacji właściciel zwierzęcia powinien unikać. Na przykład, jeśli pies warczy, gdy się go obejmuje, należy unikać obejmowania. Jeśli pies warczy, gdy ktoś się w niego wpatruje, należy tego unikać. Choć te zalecenia są sprzeczne z radami, jakie można znaleźć w podręcznikach tresury, proszę wziąć pod uwagę, że wpatrując się w psa właściciel domaga się, aby odpowiedział on wyzwaniem na wyzwanie (wpatrywanie się jest właśnie wyzwaniem). Spowoduje to prawdopodobnie nasilenie agresji. Odwracając wzrok człowiek nie poddaje się, lecz odbiera psu szansę na manipulowanie sobą. Informacja dla klientów podana na stronie 17 zawiera listę typowych sytuacji, których powinni unikać właściciele psów z agresją "dominacyjną". Samo unikanie ma duże szanse poprawić zachowanie psa, ponieważ niepożądane zachowania nie będą już nagradzane.
Bierna terapia behawioralna
Bierna terapia behawioralna, mająca na celu nauczenie psa ustępowania właścicielowi, jest za rzadko stosowana. Swą skuteczność zawdzięcza wykorzystaniu sygnałów, którymi psy informują się o pozycji hierarchicznej w naturalnych systemach społecznych. Opisane tu techniki są przeznaczone specjalnie dla właścicieli psów z agresją "dominacyjną", ale zbliżone metody stosuje się także w innych programach biernej terapii behawioralnej.
Dawanie psu odpowiednich sygnałów
System społeczny psów jest podobny do systemu społecznego człowieka. Żyją one w dużych grupach rodzinnych, sprawują rozwiniętą opiekę rodzicielską, współpracują jako grupa lub rodzina przy wychowywaniu młodych, karmią szczenięta mlekiem, a następnie pokarmem półpłynnym i stałym, wykorzystują zabawę jako formę rozwijania umiejętności społecznych, intensywnie komunikują się głosowo i pozagłosowo, a co najważniejsze, ich system społeczny opiera się na ustępowaniu innym. Wszystkie zwierzęta społeczne tworzą jakiś system reguł, pozwalający im na skuteczne porozumiewanie się ze sobą. Ponieważ psy pod wieloma względami są do nas podobne i często wygląda na to, że rozumieją każde nasze słowo, zakładamy, że przyjmują one ludzkie zasady współżycia. Jednak zarówno szczenięta, jak starsze zwierzęta z problemami należy w sposób im zrozumiały wprowadzić w system konsekwentnych i humanitarnych reguł. Ponieważ psy chętnie poddają się przewodnictwu, szukają u właścicieli sygnałów świadczących o tym, że ich zachowanie jest poprawne. Bierna terapia behawioralna jest jednym ze sposobów uczenia ich właściwego zachowania.
Bierna terapia behawioralna jest formą dyscypliny nie związanej z karami fizycznymi. Dyscyplina nie jest jednoznaczna z używaniem siły czy znęcaniem się. W przypadku większości psów ignorowanie zwierzęcia przez ludzi jest dla niego bardziej nieprzyjemną formą korygowania zachowania niż kara fizyczna. Psy maltretowane lub systematycznie fizycznie karane albo uczą się unikać razów, albo też prowokują je, ponieważ jest to jedyna forma uwagi, jaką się im poświęca. Jako znęcanie się rozumiemy bicie (np. kijem, plastikową butelką, łańcuchem, smyczą, batem, ręcznikiem), nadeptywanie na palce, kopanie lub uderzanie kolanem czy posługiwanie się urządzeniami w rodzaju elektrycznych poganiaczy dla bydła. Lista ta wygląda przerażająco, jednak wszystkie te metody albo były wypróbowane przez moich klientów, albo polecane im jako odpowiednie sposoby karcenia.
Podstawowe techniki
Celem biernej terapii behawioralnej jest stworzenie wzoru odpowiednich wzajemnych stosunków między właścicielem i psem oraz nauczenie zwierzęcia, że aby zwrócić na siebie uwagę swego pana musi stale mu ustępować. Przeprowadza się to w bezpieczny, łagodny i bierny sposób. Po pierwsze, właściciele muszą przełamać własny schemat reakcji, który zwykle wiąże się ze strachem, agresją lub jednym i drugim. Po drugie, muszą być stale świadomi swoich interakcji ze zwierzętami. Na przykład jeśli w czasie, gdy właściciel rozmawia, czyta lub ogląda telewizję pies podejdzie i otrze się, oprze o nogi lub zaczepi łapą, człowiek zwykle bezwiednie wyciąga rękę i dotyka go lub głaszcze. Opiekun nie zdaje sobie sprawy, że pies tak zaaranżował sytuację, aby mieć nad nią kontrolę: zażądał, żeby się nim zająć, a człowiek spełnił żądanie. Właściciele mogą dotykać lub głaskać psa, czy też zajmować się nim w jakikolwiek inny sposób dopiero wówczas, gdy pies jest spokojny i czeka, aż poświęci mu się uwagę. Zanim zrobi lub dostanie coś, czego pragnie, pies powinien spokojnie usiąść na kilka sekund. Nawet pięciotygodniowe szczenięta mogą nauczyć się siedzieć i skupiać na opiekunie (oczekiwać od niego sygnałów, nawiązywać kontakt wzrokowy, być zadowolone i uważne, a jednocześnie spokojne) w zamian za smakołyk, choć ze względu na ogromną żywiołowość czasem nie wychodzi im to bezbłędnie. Gdy tylko pies usiądzie, właściciel powinien powiedzieć "dobry pies! ", dać mu smakołyk i pogłaskać. Nagradzamy nie tyle wykonanie komendy "siad", ile spokojne i uważne zachowanie. Istnieją również specjalne techniki stosowane w terapii behawioralnej. W trudnych przypadkach może być potrzebna pomoc specjalisty-behawiorysty. Gdy pies nauczy się już odpowiedniego zachowania, między zwierzęciem a jego opiekunem będzie się mogła wytworzyć relacja mniej destrukcyjna, a bardziej oparta na zaufaniu.

UCZENIE AGRESYWNEGO PSA USTĘPOWANIA LUDZIOM.
Agresywne zachowania twojego psa mogą zostać z czasem skorygowane. Musi nauczyć się ustępować ci, zanim na cokolwiek mu pozwolisz: jeść, wejść do domu lub wyjść na dwór, zapiąć smycz, wejść na łóżko, bawić się zabawkami, nawet na twoje pieszczoty. Prawdę mówiąc, wszystkie psy powinny być wychowywane zgodnie z tą zasadą i żaden pies nie jest za stary, aby się jej nauczyć. Nie ogranicza to indywidualności ani nie "łamie charakteru" zwierzęcia. Pozwala natomiast na zbudowanie lepszej, opartej na większym zaufaniu relacji z psem i ułatwia panowanie nad nim, co jest szczególnie ważne, gdy znajdzie się w potencjalnie niebezpiecznej sytuacji. Od tej chwili twój pies musi "zarobić" na swoje różne potrzeby Uczyni to ustępując właścicielowi, czyli siadając spokojnie i chwilę czekając. Ucząc psa ustępowania trzeba ćwiczyć z nim regularnie jeden-dwa razy dziennie przez 15-20 minut. Nie krzycz na psa ani go nie bij; są to nieodpowiednie metody karania. Przypomnijmy, jak uczymy psa siadania i zostawania w tej pozycji.
Nauka siadania
Podstawą nauki są nagrody-smakołyki, którymi mogą być na przykład maleńkie kawałki żółtego sera lub skrawki ugotowanego kurczaka. Smakołyki trzymaj w kubeczku za plecami, aby pies nie dobierał się do nich. Weź jedną nagrodę do ręki i przysuń do nosa psa. Przesuwając dłoń w górę i nad głową zwierzęcia powiedz "siad". Podążając za ruchem ręki pies zacznie zadzierać głowę i stopniowo siadać, bo tak będzie mu łatwiej i wygodniej. Gdy tylko usiądzie powiedz "dobry pies" i natychmiast daj mu nagrodę. Powtarzaj ćwiczenie tak długo, aż uczeń będzie je wykonywał bezbłędnie i bez wahania. W przypadku psa, który nie nabrał jeszcze złych nawyków, taka nauka zajmuje zwykle mniej niż pół godziny. Nie ma potrzeby naciskania psu na zad, aby usiadł. Takie postępowanie może być wręcz szkodliwe, zwłaszcza dla psów większych ras mających problemy ze stawami biodrowymi, u których wczesne urazy mogą pogorszyć przebieg choroby. Nawet jeśli pies jest zdrowy i nie bolą go stawy, gwałtowne naciskanie na zad może go przestraszyć i spowodować ból, a w konsekwencji będzie się bał tego ćwiczenia (naciskanie na zad wywołuje odwrotną reakcję w postaci usztywnienia kończyn miednicznych, dochodzi bowiem do wywołania odruchu wyprostnego - przyp. red.) Zamiast tego trzymaj drugą rękę za jego zadem, aby cofając się oparł się o nią. Zachęć go wtedy, aby usiadł i nagrodź gdy to uczyni, jak opisano powyżej. Możesz też poprosić drugą osobę, aby stanęła tuż za nim. Cofając się pies trafi na stopy i nogi człowieka, co zmusi go do przyjęcia pozycji siedzącej. Kantarek Gentle Leader i większość innych kantarków również pomagają szybko nauczyć psa siadania. Posługując się kantarkiem ściśle przestrzegaj zaleceń podanych w dołączonej do niego instrukcji, jego skuteczność bowiem zależy od zastosowania właściwej techniki. Niektóre psy chętniej pracują w zamian za zabawę (na przykład z piłeczką) niż za smakołyk. Ten sposób wzmacniania pożądanego zachowania jest również bardzo dobry, choć nieco trudniejszy do stosowania. Najważniejsze, aby jednocześnie z pochwałą pies otrzymał coś bardzo dla siebie atrakcyjnego. Posługuj się nagrodami znacznie dłużej, niż wydaje Ci się to potrzebne. W miarę, jak pies robi postępy, dalej chwal go za każdym razem, ale nagrody dawaj nieregularnie, aby utrzymać jego zainteresowanie i uwagę. Kiedy już doskonale umie określone ćwiczenie, nagradzanie go od czasu do czasu pozwala utrwalić tę umiejętność.
Nauka pozostawania na miejscu
Nauka pozostawania bywa trudniejsza niż nauka siadania, ponieważ właścicielom często brakuje cierpliwości. Nie zdając sobie z tego sprawy możesz dawać psu niespójne sygnały, na przykład odchodząc i jednocześnie rzucając przez ramię polecenie "zostań". Psy, które nie znają tej komendy, nie będą się jej mogły w ten sposób nauczyć, a twoje zachowanie je rozprasza. Najlepiej uczyć psa stopniowo, krok po kroku. Przede wszystkim pies musi już umieć siadać lub warować na komendę. Powiedz mu "siad", pochwal go, powiedz "zostań" i zrób mały krok w tył. Powtórz "zostań", wróć do psa, jeszcze raz powiedz "zostań" i daj mu nagrodę. Następnie powiedz "dobrze" (lub "biegaj"), co będzie dla niego sygnałem, że może już wstać. Używanie imienia psa ułatwi skoncentrowanie jego uwagi na tobie. Możesz je często powtarzać, pod warunkiem, że pies pozostaje skupiony. Imię powinno być dla niego sygnałem, na który zwraca się ku tobie. Jeżeli nie spojrzy na ciebie od razu, przytrzymaj smakołyk przy twarzy blisko oczu i powiedz "popatrz". Pies musi się skoncentrować. Później samo słowo "popatrz" również może służyć do skupiania jego uwagi. Polecenia należy powtarzać tak długo, aż pies je wykona, dając mu czas na reakcję między powtórzeniami. Pies potrzebuje otuchy i ciągłych wskazówek. W miarę, jak robi postępy, polecenia można powtarzać rzadziej. Nagrody trzeba wydawać w odpowiedni sposób. Machanie jedzeniem z pewnej odległości jest dla psa zachętą, aby wstał i wziął je sobie. Należy raczej podejść do zwierzęcia, powiedzieć "zostań", a następnie jednocześnie pochwalić je i dać nagrodę. Początkowo każde prawidłowo wykonane ćwiczenie trzeba nagradzać smakołykiem, aby jak najbardziej ułatwić psu naukę. Pamiętaj też, aby za każdym razem dawać psu polecenie zwalniające, takie jak "dobrze" (czy "biegaj"). Weź pod uwagę, że w przyszłości będzie się podnosił, jeśli użyjesz tych słów mówiąc do niego. Jeżeli wstanie, zanim mu na to pozwolisz, każ mu usiąść i odczekaj trzy do pięciu sekund, zanim go zwolnisz. W miarę jak pies nabiera doświadczenia i bezbłędnie zostaje, wydłużaj stopniowo dystans między nim a tobą. Jeśli założysz mu kantarek i przypniesz do niego długą linkę będziesz mógł na odległość kontrolować jego zachowanie. Dzielący was dystans wydłużaj bardzo powoli. Pokusa przyspieszania nauki jest ogromna, wywołuje to jednak konflikt i niepokój u psa, co podważa sens całej nauki.
Nauka ustępowania
Jeśli pies umie już siedzieć i pozostawać na miejscu na komendę, można rozpocząć naukę ustępowania. Pies musi się nauczyć ustępować, zanim cokolwiek dostanie. Na przykład jeśli chce wyjść na dwór, najpierw zawołaj go po imieniu i wydaj polecenie "siad". Nie krzycz na niego, mów łagodnym głosem i raczej poproś go, niż każ mu usiąść, nawet jeśli w przeszłości podnosiłeś ton. Powtarzaj "siad" co trzy do pięciu sekund, o ile pies jest uważny Jeśli nie zwraca na ciebie uwagi, a zmiana postawy ciała ani tonu głosu nie pomaga, przestań się nim zajmować. Jeśli pies jest uważny, ale odmawia wykonania polecenia, odejdź od niego. Pies pójdzie za tobą, a kiedy się pojawi lub będzie się domagał uwagi, poproś go, żeby usiadł. Jeżeli w dalszym ciągu będzie się opierał, znów zostaw go samego. Wcześniej czy później wykona polecenie. Gdy tylko usiądzie, nagrodź go pochwałą i smakołykiem. Następny krok to nauczenie psa, aby pozostawał w pozycji siad, dopóki nie pozwolisz mu wstać - najpierw krótką chwilę, a z czasem coraz dłużej. Jeżeli pies siedzi i czeka, można go zwolnić odpowiednią komendą i wypuścić na dwór. Zwróć uwagę na drobne oznaki buntu i uporu (jak na przykład opieranie się całym ciężarem o twoją nogę przy siedzeniu, powolne podchodzenie do ciebie i zbaczanie po drodze, tupanie i parskanie lub siadanie pod kątem, a nie na wprost ciebie), lecz nie reaguj na nie - nie prowokuj psa. Jeśli takie zachowania występują coraz rzadziej, znaczy, że oboje robicie postępy. Pamiętaj, że od czasu do czasu popełnicie błędy. Wszyscy domownicy muszą być konsekwentni i pracować z psem. Dzieci trzeba nadzorować w trakcie ćwiczeń, dla zapewnienia im bezpieczeństwa i dopilnowania, aby nie drażniły się z psem ani nie uczyły go niewłaściwego zachowania. Nauka ustępowania ułatwi psu nawiązanie właściwych kontaktów z właścicielem.
Opisane ćwiczenia pomogą psu na cztery sposoby:
1. Ustępując ci, zanim cokolwiek dostanie, twój pies nauczy się szukać u ciebie sygnałów świadczących o tym, że zachowuje się właściwie, a to z kolei zapobiegnie nieodpowiedniemu zachowaniu.
2. Ustępowanie może dawać psu "chwilę oddechu" w trudnej dla niego sytuacji, zanim ją jeszcze pogorszy. Uczy go, że jeśli wykona polecenie "siad", wskażesz mu, co ma robić i konflikt zostanie rozwiązany. Przynosi to ogromną ulgę zwierzętom, które przeżywają silny niepokój nie wiedząc jak się zachować (czyli wszystkim psom z zaburzeniami zachowania).
3. Ustępowanie pozwala psu się wyciszyć. Zwierzę, które siedzi, jest mniej reaktywne niż to, które jest w ruchu. Następuje skojarzenie polecenia słownego, odpowiedniego zachowania i reakcji fizjologicznej (np. rozluźnienia towarzyszącego otrzymywaniu smakołyka). Wszystko to razem ma działanie uspokajające.
4. Ustępowanie, konsekwentnie wzmacniane, pozwala psu zrozumieć, czego się od niego oczekuje i zyskać pożądaną uwagę właściciela.
Kastracja i sterylizacja psów i kotów. Fakty i mity.
Temat kastracji i sterylizacji często przewija się w gabinecie lekarskim. Narosło już wiele kontrowersji i mitycznych obaw co do słuszności i następstw przeprowadzania tych zabiegów. Aktualny stan wiedzy zdecydowanie jednak przemawia za kastrowaniem psów samców i kocurów oraz sterylizacją suk i kotek Jest to świadoma forma zapobiegania niechcianym ciążom, eliminacji ucieczek, agresji i zachowań seksualnych, a przede wszystkim redukcji ryzyka wystąpienia niektórych chorób u naszych podopiecznych. Kastracja psa i kocura polega na chirurgicznym usunięciu obu jąder, w których produkowane są plemniki i przeważająca ilość męskiego hormonu płciowego - testosteronu. Kastracja w celu złagodzenia temperamentu, osłabienia agresji, zapobiegania włóczęgostwu, ograniczenia tendencji do znaczenia moczem i redukcji popędu płciowego powinna być wykonana u psów poniżej 1,5 roku, a u kocurów ok. 6-8 m-ca życia. Kastracja ze wskazań lekarskich dotyczy często osobników starszych oraz samców, u których przed osiągnięciem dojrzałości płciowej (kocury w wieku 6 m-cy, psy zależnie od rasy 8-12 m-cy) jedno, bądź oba jądra nie zstąpiły do moszny lecz pozostały w jamie brzusznej lub uwięzły w kanale pachwinowym. Taki stan nazywamy wnętrostwem. Jest to cecha przekazywana na potomstwo, więc samiec wnęter powinien być wyeliminowany z rozrodu. Dodatkowo istnieje duże prawdopodobieństwo, że w przebywającym w jamie brzusznej jądrze dojdzie do degeneracji miąższu i rozrostu nowotworowego, czemu zapobiec może jedynie kastracja.
Skierowanie na kastrację z powodów zdrowotnych obejmuje również psy seniory, kiedy nasi podopieczni cierpią na:
- łagodny rozrost prostaty utrudniający oddawanie moczu i kału
- gruczolaki przyodbytowe w postaci małych, krwawiących guzków powodujące dużą bolesność i ryzyko zakażeń bakteryjnych
- nowotwory jąder dające często przerzuty do organów wewnętrznych
- dermatozy hormonozależne i inne schorzenia endokrynologiczne
Równie często jak kastracje psów i kocurów wykonuje się w gabinecie lekarskim sterylizacje suk i kotek. Sterylizacja to chirurgiczne usuniecie obu jajników i macicy co nieodwracalnie eliminuje cieczkę u suk i ruję u kotek, pozbawiając je zdolności do rozmnażania się. Istnieją pewne istotne różnice w biologii i cyklu płciowym suki i kotki. Dojrzałość płciowa, czyli pierwsza cieczka pojawia się u suk w zależności od rasy między 6-18 m-cem życia. Klasyczna cieczka trwa ok. 3 tyg. i powtarza się w regularnych odstępach dwukrotnie w ciągu roku, czasem raz na rok. Podczas cieczki obserwujemy krwisto-śluzowy wyciek z dróg rodnych, początkowo obfity i ciemny później stopniowo bardziej skąpy i jaśniejszy. Równocześnie znacznie rośnie atrakcyjność suki dla samców i chęć do ucieczek. Mniej więcej w połowie cieczki są dni płodne i możliwość pokrycia przez psa. U suk nie występuje zjawisko menopauzy. Kotka pierwszą ruję przechodzi w wieku 6-8 m-cy i trwa ona ok. 2-3 tyg. powtarzając się wielokrotnie w ciągu roku (najintensywniej między marcem, a październikiem). Zachowanie kotki w tym czasie jest bardzo charakterystyczne i może być uciążliwe dla domowników. Traci ona apetyt, turla się po podłodze, specyficznie miauczy (zwłaszcza w nocy), częściej domaga się pieszczot, nierzadko też znaczy moczem. U kotki nie ma żadnego tak typowego dla suki wypływu z pochwy i może ona zajść w ciąże w każdym z tych dni. Istnieje wiele form zapobiegania i unikania konsekwencji cieczki i rui przez podawanie tabletek lub zastrzyków hormonalnych. Substancje te jednak mogą mieć niekorzystny wpływ na płodność, więc nie są polecane dla suk i kotek hodowlanych. Zdarza się również, że po długotrwałym ich stosowaniu efektem ubocznym będzie wystąpienie ropomacicza, cukrzycy czy nowotworów sutków. Dlatego wybór tych preparatów powinien być każdorazowo przemyślany i skonsultowany z lekarzem weterynarii, który poleci najlepszą formę antykoncepcji dla naszej pupilki.
Sterylizacja jest najskuteczniejszą i najwłaściwszą metodą kontroli rozrodu zwierząt nie używanych do hodowli i tych, u których właściciel zdecydował, że nie będą miały w ogóle młodych bądź kolejnych miotów. Sterylizacje suk powinniśmy planować dopiero po pierwszej cieczce. Suki wysterylizowane wcześniej mogą mieć objawy infantylizmu lub nietrzymania moczu.
Zaletami sterylizacji z wyboru jest:
- oszczędzenie zwierzętom stresu rozrodczego
- pozbycie się kłopotu z cieczkami
- redukcja niepożądanych ciąż
- brak ciąży urojonej
- brak schorzeń ginekologicznych i niektórych endokrynologicznych
- profilaktyka procesów nowotworowych układu rozrodczego samic i samców
- profilaktyka procesów nowotworowych gruczołu mlekowego samic
- brak ucieczek i ich konsekwencji (pogryzienia, wypadki)
- w przypadku kocurów eliminacja przykrego zapachu
Sterylizacja z konieczności jest często jedyną metodą leczenia zmian chorobowych jajników, macicy oraz cukrzycy i niektórych dermatoz.
Sterylizacja oraz kastracja pomaga również eliminować niepożądane zachowania jak np.:
- agresja
- włóczęgostwo
- nadpobudliwość seksualna
- znaczenie moczem
Interwencja chirurgiczna w celu korygowania zaburzeń behawioralnych psów przynosi poprawę w 70% przypadków (mniej skuteczna przy agresji terytorialnej, wykluczona u psów lękliwych). Zabieg nie ma wpływu na zachowanie się ogólne zwierzęcia (szczekanie, aktywność ruchową i myśliwską, nabyte umiejętności, cechy użytkowe). Inną formą leczenia nieprawidłowych zachowań u psów jest pomoc farmakologiczna i wychowawcza. Leki wykorzystywane przy terapii behawioralnej to preparaty hormonalne (hormony płciowe żeńskie i męskie) oraz środki psychotropowe (uspokajające, antydepresyjne, przeciwlękowe). Ze względu na szeroki margines działań dodatkowych w/w leków należy je stosować zgodnie z zaleceniami lekarza i pod ścisłą jego kontrolą.
Faktycznie więc kastracja i sterylizacja są często wykonywane przez lekarzy weterynarii, a dzięki dzisiejszym sposobom znieczuleń i technikom operacyjnym niebezpieczeństwo wystąpienia powikłań śród- i pooperacyjnych jest ograniczone do minimum. Oba te zabiegi wykonuje się w głębokiej narkozie i po wcześniejszych badaniach kwalifikujących do operacji (analiza krwi, EKG, cytologia pochwy, USG). Dzięki temu nasi pacjenci dochodzą do siebie już po kilku godzinach od zabiegu, a w ciągu paru następnych dni całkowicie odzyskują formę. Nieprawdą jest, że psom i kotom po tego typu operacji grozi zawsze nadwaga i ospałość. Przy stosowaniu właściwej diety i odpowiedniej ilości ruchu nasze czworonogi będą długo cieszyć się dobrą kondycją i solidnym zdrowiem. A my wraz z nimi.
autor - dr n.wet Tomasz Nowak klinika MYPET Poznań


…już ponad 2500 poprawnie wyszkolonych i podporządkowanych psów, serdecznie zapraszamy